Sinds 1 januari mogen boeren veel minder dierlijke mest uitrijden. Tegen de verwachtingen in hebben zij dit niet op grote schaal gecompenseerd met extra gebruik van stikstofhoudende kunstmest. De reden is de sterk gestegen prijs van kunstmest door de oorlog in Iran. Dat blijkt uit een marktonderzoek van Compassion in World Farming.

Veehouders hebben jarenlang meer dierlijke mest mogen uitrijden dan Europese regels formeel toestaan. De Europese Commissie heeft deze uitzondering, de derogatie, per 1 januari beëindigd vanwege de negatieve impact van overmatig stikstof op de waterkwaliteit, de natuur, de volksgezondheid en het klimaat. Kunstmest maakt daarnaast het telen van grote hoeveelheden goedkoop veevoer mogelijk, en helpt op die manier om de huidige intensieve veehouderij in stand te houden.

De verwachting was dat het einde van de derogatie zou leiden tot een hogere vraag naar kunstmest, maar die ontwikkeling is vooralsnog uitgebleven. Uit gesprekken met acht groothandels en distributeurs van kunstmest blijkt dat de Nederlandse markt voor stikstofhoudende kunstmest ten opzichte van juni 2025 met ongeveer 10 procent is gekrompen. Met name akkerbouwers hebben door de sterk gestegen prijzen minder kunstmest aangeschaft.

Kunstmest is vooral duurder door de oorlog van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran. Iran sloot daarop de Straat van Hormuz af. Deze zeestraat is cruciaal voor de export van aardgas en kunstmest uit het Midden-Oosten. Stikstofhoudende kunstmest wordt vooral gemaakt van aardgas en stikstof uit de lucht.

Door de blokkade werd ongeveer 30 procent van de wereldmarkt voor deze kunstmest afgesloten. Volgens de Profercy World Nitrogen Index zijn de prijzen voor stikstofhoudende kunstmest in de eerste zes weken na het uitbreken van de oorlog in Iran bijna verdubbeld. Inmiddels zijn de prijzen grotendeels teruggevallen, maar blijven de prijzen flink schommelen.

De ontwikkelingen in het gebruik van kunstmest verschillen per sector. Sommige marktpartijen signaleren dat melkveehouders meer stikstofhoudende kunstmest zijn gaan inzetten om het verminderde gebruik van dierlijke mest te compenseren. Andere handelaren zien echter dat ook melkveehouders terughoudend zijn geworden vanwege de hoge en volatiele prijzen.

Vrijwel alle geraadpleegde marktpartijen verwachten dat de afzet van stikstofhoudende kunstmest in de rest van het jaar onder het niveau van 2025 zal blijven. Zij gaan ervan uit dat de prijzen voor stikstofhoudende kunstmest zullen blijven schommelen, onder andere door de instabiele prijs van aardgas.

Voor deze marktverkenning heeft Compassion in World Farming Nederland gesproken met groothandels en distributeurs Agrifim, Agromulder, Benefert, Biron, FarmPlus, Jac van Gool, Nnova Holland en Triferto.

Ontwikkelingen in de markt voor kunstmest