Het is hoog tijd dat het nieuwe kabinet de wetenschap volgt en het aantal dieren in de vee-industrie fors naar beneden brengt. Alleen zo neemt de mestberg af, daalt de neerslag van stikstof en verbetert de waterkwaliteit.

Vlak voor Kerst maakte de Europese Commissie eindelijk een einde aan de decennialange Nederlandse uitzonderingspositie voor stikstof uit mest. Maar terwijl de stikstofcrisis nog verre van opgelost is, dreigt inmiddels een nieuwe landbouwcrisis die Nederland nog verder op slot zet: onze structureel slechte waterkwaliteit. Alleen een forse daling van het aantal dieren in de vee-industrie kan een oplossing bieden.

Twintig jaar lang mocht Nederland van Europa meer dierlijke mest uitrijden dan afgesproken. Het gevolg van de extra vervuiling door deze mest: een slepende stikstofcrisis. Omdat kabinet na kabinet weigerde de noodzakelijke maatregelen te nemen zet Europa haar gedoogbeleid, de zogeheten derogatie op de Europese Nitraatrichtlijn, nu stop. Inmiddels stikt 70 procent van ons natuuroppervlak onder het stikstofdeken.

Wegkijkbeleid

Terwijl landen om ons heen hun uitstoot van stikstof succesvol hebben teruggedrongen, weigert de Nederlandse politiek tot op de dag van vandaag serieus in te grijpen in de vee-industrie, ondanks dat de politiek al in 2008, na jaren van bestuurlijk wegkijken, het stikstofprobleem niet langer kon negeren. In dat jaar schoot de Raad van State het ‘Toetsingskader Ammoniak en Natura 2000’ af.

Nederland ging even op slot, vergunningen voor bouwbedrijven en boeren werden nog nauwelijks uitgegeven. Tegen adviezen van ambtenaren en wetenschappers, en tegen waarschuwingen van de Europese Commissie in koos Nederland vervolgens hartvochtig voor uitstelbeleid.

Tot de Raad van State in 2019 ook aan deze Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) een einde maakte. Nederland ging opnieuw, tot op de dag van vandaag, op slot.

Uitstelbeleid

En dat terwijl er een, in de praktijk bewezen, alternatief is. Denemarken heeft het juk van stikstof van zich afgeworpen door een geleidelijke omvorming naar een extensieve vorm van landbouw met veel minder dieren.

In plaats van boeren dit nieuwe perspectief te bieden blijft de regering dansen naar de pijpen van multinationals in de landbouw- en voedselsector en de hete aardappel voor zich uitschuiven, ondanks een uitspraak van het Openbaar Ministerie en ondanks een recent verloren rechtszaak.

Inmiddels is niet alleen het beleid failliet, maar imploderen zelfs voorstellen tot verder uitstelbeleid. Zo sneuvelde vorige week het mestplan van landbouwminister Femke Wiersma die niet minder, maar meer mest wilde gaan uitrijden. Gevolg: Nederland gaat de Europese deadline voor een verbeterde aanpak van de stikstofcrisis, het 8e Actieprogramma Nitraat, niet halen. Ook haar plan om een rekenmodel aan te passen zodat boeren meer stikstof mogen uitstoten gaat de ijskast in. Ondertussen blijft zij heilloze technische oplossingen prediken.

Wat is het gevolg van deze struisvogelpolitiek? Dat de agro-industrie zich nog een tijdje langer kan verrijken, dat gewone boeren zich nog steeds niet kunnen verhouden tot een onvermijdelijke nieuwe realiteit met veel minder dieren, en dat Nederland binnen afzienbare tijd niet één maar twee landbouwcrisissen heeft.

Nieuwe landbouwcrisis

Al decennia belandt te veel stikstof afkomstig uit mest in het oppervlakte- en grondwater. Zeven Actieprogramma’s Nitraat ten spijt, staat Nederland op de laatste plaats in de Europese ranglijst van waterkwaliteit.

In haar laatste rapportage schrijft het RIVM: ‘Het is erg onwaarschijnlijk dat het huidige beleid voldoende is om de doelen van de Nitraatrichtlijn te halen.’ Deze conclusie trok het RIVM nog voor het falen van het kabinet om met een nieuw Actieprogramma Nitraat te komen.

Inmiddels nadert de deadline van de Europese regels voor waterkwaliteit. De zogeheten Kaderrichtlijn Water stelt dat EU-landen, na twee keer uitstel, voor 2027 moeten zorgen voor voldoende schoon oppervlaktewater en grondwater.

Stikstofcrisis 2.0

Zo niet, dan dreigen Europese inbreukprocedure en boetes. En dreigt een stikstofcrisis 2.0. Want na 2027 staan boeren en bedrijven voor de onmogelijke taak om bij aanvragen voor nieuwe vergunningen aan te tonen dat ze de waterkwaliteit niet verder gaan verslechteren. De Landsadvocaat waarschuwt in dit kader niet alleen voor een conflict met Europa, maar ook voor talloze rechtszaken van belangenorganisaties.

De kans is dus levensgroot dat Nederland over twee jaar nog verder op slot gaat. De bijzonder slechte kwaliteit van het water tast inmiddels ook de betaalbaarheid van het drinkwater aan. Waterbedrijven moeten zich in steeds meer bochten wringen om uit de natuur gewonnen water schoon te filteren, met jaar op jaar stijgende kosten voor consumenten.

Het is hoog tijd dat het nieuwe kabinet de wetenschap volgt en het aantal dieren in de vee-industrie fors naar beneden brengt voor een landbouw waarin boeren weer een toekomst hebben: de productie van gezond voedsel met bescherming van de natuur en dierenwelzijn.

Alleen zo neemt de mestberg af, alleen zo daalt de neerslag van stikstof in natuurgebieden en verbetert de waterkwaliteit. Er is simpelweg geen andere oplossing.

Maak van einde derogatie geen nieuwe landbouwcrisis